Llano ibaia, uraren ibilbidea
Uraren bidaiaren ibilbidea Alhama ibaian hasten da, Fiteron. Han dago XIV. mendean eraikitako presa bat. Handik, teknika arabiarrak erabiliz, Alhamaren ibilgua desbideratzeko erretena eraiki zuten. Erreten honek Llano ibaia izena hartu zuen eta hego-mendebaldetik sartzen da Cintruenigoko udalerrian, Fustal errekaren parean. Alhama ibaiaren goiko terrazatik igarotzen da Pantanillora iritsi arte. Pantanilloa urtegi txikia da, eta urak biltzeko eta horien erabilera arautzeko balio du. Hantxe hasten da Llano ibaiaren ibilbidea.
Hortik aurrera, ibaiak hirigunea inguratzen du eta industrialdea zeharkatzen du Arquetas edo Partidero de los Fieles delakoraino. Harlanduzko harriz egindako azpiegitura honek erretena hiru adarretan banatzen du, tajaderen sistema baten bidez, adar bakoitzerako ura zehazki eta fidelki banatuz; bat Cintruenigok erabiltzeko, beste bat Corellak erabiltzeko eta beste adar bikoitz bat Tuterarako.
Las Minas ibaiko adarraa jarraitzen du ibilbideak. Lurpeko ibilgua da, ia 2 km-ko luzera du, eta Boquerón izenez ezagutzen den lekuan azaleratzen da berriro. Lurrazpiko ibilbidea bihurgune jarraituetan doa eta bertan zehar 17 tximinia (mina) ikus daitezke, eraikitzean hondakinak ateratzeko eta garbitu eta mantentzeko sortuak. Tunel-sare hori guztia zirboneroek eraiki zuten, XVI. mendean, lehendik zegoen ganga natural bat aprobetxatuz. Ateburu itxurako harrizko xafla handi batez osatutako ganga horri Boquerón deitzen zaio, aho handi baten itxura duelako, eta Llano ibaia berriz azaleratzen den puntua da.
Urak eta lurrek markatu dute mendeetan zehar Cintruenigoren hazkundea eta ekonomia, eta oso ondasun preziatuak bihurtu dira, eta liskar handi eta izugarrien sorburu historian zehar Corella, Fitero, Tutera eta Alfaro inguruko herriekin. Ehunka auzi daude herri horiekin, mahastien eta olibondoen biziraupena bermatzeko uraren ustiaketa dela eta.
Ibilbidean, nekazal paisaia da nagusi, kolore handikoa, mahastiak eta olibadiak lagun dituela. Gainera, XVI. mendeko ingeniaritza hidraulikoko obra bakan eta berezienetako bat ere ikus daiteke, gaur egun oraindik ere erabiltzen dena.
Ficha
Llano ibaia, uraren ibilbideaLocalización: Cintruénigo
Accesibilidad:
Ez da irisgarria
Socio de la Red Explora: Cintruénigoko Udala
Desarrollo ambiental
Llano ibaiak eta Cintruénigon duen ureztatzeak elementu, praktika, nekazaritza-paisaia eta laborantza tradizional multzo bati egiten dio erreferentzia, udalerriarentzat balio kultural, historiko, sozial, ekonomiko eta ingurumenekoa esanguratsua dutenak.
Ibilbide honen helburua da nekazaritza-jarduera tradizionalak babestea, ezagutza sustatzea eta labore autoktonoei lotutako biodibertsitatea zaintzea.
Desarrollo social
Nekazaritza-paisaia ondare historikoa da, mendeetan zehar nekazarien belaunaldiek moldatu dutena. Laborantza-tekniken, ureztatze-sistemen, laborantza autoktonoen, ura biltegiratzeko sistemen eta nekazaritza-egitura tradizionalen konbinazio harmoniatsua biltzen du. Elementu horiek belaunaldiz belaunaldi mantendu eta transmititu dira, tokiko komunitatearen eta bere ingurune naturalaren arteko harreman estua islatuz.
Ibilbideak Llano ibaiaren eta haren ureztatzearen balio kulturala eta garrantzi sozioekonomikoa nabarmendu nahi ditu, tokiko komunitateak partekatutako ondare gisa eta etorkizuneko belaunaldiek babestu beharreko baliabide gisa.
Llano ibaiaren multzoa balioan jartzen da, udalerriaren kultur nortasunaren zati integral gisa.
Desarrollo económico
Cintruenigoko aurrerapen ekonomiko eta sozialik handiena zirboarrek mahastiak eta olibondoak landatzeko lur gehiago eskuratu zituzten garaian hasi zen, baina ureztatzeko urik ez zuten. Horregatik, 1545. urtean, Nafarroako Erregeordeari ureztatzeko beste lur sail bat irekitzeko eskatu zioten. Alhama ibaitik ura eramatea eskatu zuten, Llano ibaiaren sail berriak ureztatzeko. Mugakide ziren herri guztiek kontra egin zuten, Corellak, Tuterak, Fiterok eta bere monasterioak eta Alfarok, baina justiziak arrazoia eman zion Cintruenigori. Hala, bi urte geroago, 1547an, presa eta Llano ibaia eraikitzen hasi ziren. Ordutik gaurdaino, bi produktu hauek, olibondoak eta mahastiak, izan dira herriaren garapen ekonomikoa baldintzatu dutenak, nekazaritzaren motor ekonomikoan oso presente egon direnak, industriaren eta zerbitzuen garapenarekin batera.
Llano ibaia, uraren ibilbidea
Uraren bidaiaren ibilbidea Alhama ibaian hasten da, Fiteron. Han dago XIV. mendean eraikitako presa bat. Handik, teknika arabiarrak erabiliz, Alhamaren ibilgua desbideratzeko erretena eraiki zuten. Erreten honek Llano ibaia izena hartu zuen eta hego-mendebaldetik sartzen da Cintruenigoko udalerrian, Fustal errekaren parean. Alhama ibaiaren goiko terrazatik igarotzen da Pantanillora iritsi arte. Pantanilloa urtegi txikia da, eta urak biltzeko eta horien erabilera arautzeko balio du. Hantxe hasten da Llano ibaiaren ibilbidea.
Hortik aurrera, ibaiak hirigunea inguratzen du eta industrialdea zeharkatzen du Arquetas edo Partidero de los Fieles delakoraino. Harlanduzko harriz egindako azpiegitura honek erretena hiru adarretan banatzen du, tajaderen sistema baten bidez, adar bakoitzerako ura zehazki eta fidelki banatuz; bat Cintruenigok erabiltzeko, beste bat Corellak erabiltzeko eta beste adar bikoitz bat Tuterarako.
Las Minas ibaiko adarraa jarraitzen du ibilbideak. Lurpeko ibilgua da, ia 2 km-ko luzera du, eta Boquerón izenez ezagutzen den lekuan azaleratzen da berriro. Lurrazpiko ibilbidea bihurgune jarraituetan doa eta bertan zehar 17 tximinia (mina) ikus daitezke, eraikitzean hondakinak ateratzeko eta garbitu eta mantentzeko sortuak. Tunel-sare hori guztia zirboneroek eraiki zuten, XVI. mendean, lehendik zegoen ganga natural bat aprobetxatuz. Ateburu itxurako harrizko xafla handi batez osatutako ganga horri Boquerón deitzen zaio, aho handi baten itxura duelako, eta Llano ibaia berriz azaleratzen den puntua da.
Urak eta lurrek markatu dute mendeetan zehar Cintruenigoren hazkundea eta ekonomia, eta oso ondasun preziatuak bihurtu dira, eta liskar handi eta izugarrien sorburu historian zehar Corella, Fitero, Tutera eta Alfaro inguruko herriekin. Ehunka auzi daude herri horiekin, mahastien eta olibondoen biziraupena bermatzeko uraren ustiaketa dela eta.
Ibilbidean, nekazal paisaia da nagusi, kolore handikoa, mahastiak eta olibadiak lagun dituela. Gainera, XVI. mendeko ingeniaritza hidraulikoko obra bakan eta berezienetako bat ere ikus daiteke, gaur egun oraindik ere erabiltzen dena.
Fitxa
Llano ibaia, uraren ibilbideaKokapena: Cintruénigo
Irisgarritasun:
Ez da irisgarria
Red Explora Nafarroako bazkidea: Cintruénigoko Udala
Ingurumen-garapena
Llano ibaiak eta Cintruénigon duen ureztatzeak elementu, praktika, nekazaritza-paisaia eta laborantza tradizional multzo bati egiten dio erreferentzia, udalerriarentzat balio kultural, historiko, sozial, ekonomiko eta ingurumenekoa esanguratsua dutenak.
Ibilbide honen helburua da nekazaritza-jarduera tradizionalak babestea, ezagutza sustatzea eta labore autoktonoei lotutako biodibertsitatea zaintzea.
Garapen soziala
Nekazaritza-paisaia ondare historikoa da, mendeetan zehar nekazarien belaunaldiek moldatu dutena. Laborantza-tekniken, ureztatze-sistemen, laborantza autoktonoen, ura biltegiratzeko sistemen eta nekazaritza-egitura tradizionalen konbinazio harmoniatsua biltzen du. Elementu horiek belaunaldiz belaunaldi mantendu eta transmititu dira, tokiko komunitatearen eta bere ingurune naturalaren arteko harreman estua islatuz.
Ibilbideak Llano ibaiaren eta haren ureztatzearen balio kulturala eta garrantzi sozioekonomikoa nabarmendu nahi ditu, tokiko komunitateak partekatutako ondare gisa eta etorkizuneko belaunaldiek babestu beharreko baliabide gisa.
Llano ibaiaren multzoa balioan jartzen da, udalerriaren kultur nortasunaren zati integral gisa.
Ekonomia-garapen
Cintruenigoko aurrerapen ekonomiko eta sozialik handiena zirboarrek mahastiak eta olibondoak landatzeko lur gehiago eskuratu zituzten garaian hasi zen, baina ureztatzeko urik ez zuten. Horregatik, 1545. urtean, Nafarroako Erregeordeari ureztatzeko beste lur sail bat irekitzeko eskatu zioten. Alhama ibaitik ura eramatea eskatu zuten, Llano ibaiaren sail berriak ureztatzeko. Mugakide ziren herri guztiek kontra egin zuten, Corellak, Tuterak, Fiterok eta bere monasterioak eta Alfarok, baina justiziak arrazoia eman zion Cintruenigori. Hala, bi urte geroago, 1547an, presa eta Llano ibaia eraikitzen hasi ziren. Ordutik gaurdaino, bi produktu hauek, olibondoak eta mahastiak, izan dira herriaren garapen ekonomikoa baldintzatu dutenak, nekazaritzaren motor ekonomikoan oso presente egon direnak, industriaren eta zerbitzuen garapenarekin batera.