Nafarroako Gobernuko Kulturako Zuzendaritza Nagusiak – Vianako Printzea Erakundea – berriki amaitu ditu Eslabako Santa Criz hiri erromatarrean ofizioz egindako kontserbazio- eta babes-lanak. Jarduera horiek 2023ko kanpainan foroaren tenpluan lan arkeologikoak egiteko praxi txarra detektatu ondoren irekitako prozesuaren barruan kokatzen dira. Lan horiek kalteak eragin zituzten haren egituran, eta 2024rako eskatutako indusketa lizentzia ukatzea eragin zuten. Kultura Zuzendaritza Nagusiak Ondare Historikoaren Zerbitzuaren txosten teknikoetan oinarrituta emandako 161/2024 Ebazpenarekin batera, aztarnategiaren babesaren jarraipena bermatzeko eta erakundeen artean lankidetzan aritzeko konpromisoa hartu zen, Santa Crizen ezagutzan aurrera egiteko.
Konpromiso hori betetzeko, Kultura Zuzendaritza Nagusiak ofizioz esku hartzeko plan bat bultzatu zuen, kalteen ondorioak zuzentzeko eta tenpluaren eta foroaren kontserbazioa ziurtatzeko. Guztira, 31.241 euroko inbertsioa egin behar izan da.
Alde batetik, 2024an eta 2025ean egindako lanei esker, hautsitako harlanduak berreskuratu eta sendotu ahal izan dira, podiumeko moldura barne, eta geotextil eta legarrez babestu ahal izan dira amaitu gabeko eremuak higadura-prozesuak saihesteko, zirkulazioa katenarioen bidez antolatu ahal izan da, eta arreta handiz antolatu dira desmuntatutako arkitektura-elementuak, haien kontserbazioa eta etorkizuneko azterketa bermatuz. Jarduera horiek 22.716 euroko inbertsioa ekarri dute guztira, Kultura Zuzendaritza Nagusiko Ondare Historikoaren Zerbitzuko teknikariek gainbegiratu dituzte, eta emaitza onak izan dituztela jo da.
Gainera, kastroaren eremuan, Ondare Historikoaren Zerbitzuak landarediaren garbiketa koordinatu du, baita lursailaren espektro anitzeko aireko dokumentazio fotogrametrikoa eta prospekzio geofisikoa ere. Hori guztia Eslavako Udalak bultzatutako zundaketa arkeologikoei laguntzeko. Zundaketa horiek 2025eko Nafarroako Indusketa Planean onartu ziren eta 8.525 euroko inbertsioa izan dute.
Vianako Printzea Erakundeko Kultura Zuzendaritza Nagusiak Eslavako Udalaren inplikazioa eta lankidetza aitortu nahi ditu, baita aztarnategia sustatzeko eta zabaltzeko azken urteotan egindako ahalegina ere. Aldi berean, Santa Crizen ikerketa arkeologikoekin jarraitzeko konpromisoa berretsi du. Ikerketa horiek castroaren eremura bideratu dira, eta María García-Barberena, Leyre Arróniz eta Luka Iona García de la Barreraren taldeari baimendu zaizkio.
Plan hori amaituta, Kulturako Zuzendaritza Nagusiak (Vianako Printzea erakundea) amaitutzat eman ditu ofizioz hasitako kontserbazio-jarduketa guztiak, aztarnategiaren segurtasuna, egonkortasuna eta babesa bermatuz.